Κάργια (Coloeus monedula) - Ένα από τα πιο ευφυή πουλιά της Ευρώπης

Κάργια (Coloeus monedula): Το πανέξυπνο κορακοειδές με τα γαλανά μάτια και τη μνήμη που εντυπωσιάζει

Η Κάργια (Coloeus monedula) είναι ένα από τα πιο παρεξηγημένα αλλά και πιο ευφυή πουλιά της Ευρώπης. Ανήκει στην οικογένεια των Κορακιδών και αποτελεί το μικρότερο Ευρωπαϊκό μέλος της. 

Παρά το σκούρο φτέρωμά της, η κάργια ξεχωρίζει για την κοινωνικότητα, την περιέργεια και την εντυπωσιακή προσαρμοστικότητά της τόσο στην ύπαιθρο όσο και στις πόλεις.
Το χαρακτηριστικό γκριζοασημί χρώμα στον σβέρκο και τα ανοιχτόχρωμα γαλανά ή υπόλευκα μάτια της χαρίζουν στην κάργια ένα ιδιαίτερα διαπεραστικό βλέμμα που δύσκολα περνά απαρατήρητο. Είναι δραστήριο και θορυβώδες πουλί, με γρήγορο πέταγμα και χαρακτηριστικές φωνές που συχνά ακούγονται γύρω από παλιά κτίρια, καμπαναριά και αστικά πάρκα.

Πού ζει η Κάργια

Η κάργια απαντάται σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη και μεγάλο μέρος της Δυτικής Ασίας. Στην Ελλάδα είναι κυρίως επιδημητικό είδος, αν και τον χειμώνα ενισχύεται από πληθυσμούς της βόρειας Ευρώπης που μετακινούνται νοτιότερα. Προτιμά περιοχές με παλιά κτίσματα, βραχώδεις σχηματισμούς και μεγάλα δέντρα με κοιλότητες, όπου μπορεί να φωλιάσει με ασφάλεια.
Η παρουσία της στις πόλεις είναι ιδιαίτερα έντονη, καθώς έχει μάθει να συμβιώνει κοντά στον άνθρωπο και να εκμεταλλεύεται τα αστικά περιβάλλοντα χωρίς να χάνει την άγρια φύση της. 

Τι τρώει

Η διατροφή της κάργιας είναι παμφάγα και ιδιαίτερα προσαρμοστική. Τρέφεται με έντομα, σκουλήκια, ασπόνδυλα, σπόρους, καρπούς και δημητριακά, ενώ στις πόλεις εκμεταλλεύεται και υπολείμματα ανθρώπινων τροφών. Με τον τρόπο αυτό συμβάλλει στον έλεγχο εντόμων και στην ανακύκλωση οργανικής ύλης στο περιβάλλον.

Η ετυμολογία της λέξης «Κάργια»

Το Ελληνικό όνομα «κάργια» πιθανότατα μιμείται τη χαρακτηριστική φωνή του πουλιού. Στην αρχαιότητα ήταν γνωστή ως «κολοιός», λέξη που συναντάται συχνά στην αρχαία ελληνική γραμματεία και στους μύθους του Αισώπου.
Το λατινικό όνομα Coloeus monedula περιλαμβάνει το αρχαίο λατινικό monedula, λέξη που χρησιμοποιούνταν για μικρά κορακοειδή και αργότερα συνδέθηκε λαϊκά με τη γνωστή περιέργεια του πουλιού για λαμπερά αντικείμενα. Το Coloeus είναι λατινοποιημένη μορφή του αρχαιοελληνικού «κολοιός». 

Παλαιότερα ταξινομούνταν στο γένος Corvus και έτσι συναντάται ακόμη σε παλιότερα βιβλία ή πηγές ως Corvus monedula. 
Η αλλαγή έγινε επειδή οι ορνιθολόγοι διαπίστωσαν ότι οι κάργιες διαφέρουν αρκετά από τα «τυπικά» κοράκια και κουρούνες του γένους Corvus, τόσο μορφολογικά όσο και γενετικά. Έτσι μεταφέρθηκαν ξανά στο ξεχωριστό γένος Coloeus.

Η κοινωνική ζωή της κάργιας

Η κοινωνική ζωή της κάργιας είναι εξαιρετικά ανεπτυγμένη. Ζει σε οργανωμένα σμήνη και δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς με το ταίρι της, καθώς τα ζευγάρια παραμένουν μαζί για ολόκληρη τη ζωή τους. Συχνά μπορεί κανείς να παρατηρήσει δύο κάργιες να πετούν ή να αναζητούν τροφή μαζί, ακόμη και μέσα σε πολυάριθμες ομάδες.
Όπως και άλλα κορακοειδή, οι κάργιες διαθέτουν αξιοσημείωτη νοημοσύνη και φαίνεται πως μπορούν να θυμούνται ανθρώπους και να μαθαίνουν μέσα από την κοινωνική εμπειρία του σμήνους. 

Η κάργια στην αρχαιότητα και τη λαϊκή παράδοση

Η παρουσία της Κάργιας στη λαϊκή παράδοση και τη μυθολογία είναι ιδιαίτερα έντονη. Στον Αισώπειο μύθο «Ο Κολοιός και τα Περιστέρια», ένας κολοιός βάφει τα φτερά του λευκά για να ζήσει ανάμεσα στα περιστέρια και να απολαμβάνει άφθονη τροφή. Όταν όμως προδίδεται από τη φωνή του, διώχνεται τόσο από τα περιστέρια όσο και από τα δικά του είδη. Ο μύθος χρησιμοποιήθηκε ως αλληγορία για τη ματαιοδοξία και την προσποίηση.
Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε επίσης η φράση «Κολοιός προς κολοιόν ιζάνει», δηλαδή «η κάργια κάθεται δίπλα στην κάργια», έκφραση που περιέγραφε ανθρώπους που συναναστρέφονται κυρίως ομοίους τους.
Στη Μεσαιωνική Ευρώπη, αντίθετα, η κάργια συνδέθηκε με προλήψεις και ιστορίες για κλοπή λαμπερών αντικειμένων, κάτι που πιθανότατα βασίστηκε στην έντονη περιέργεια του είδους.

Απειλές και προστασία

Παρά την προσαρμοστικότητά της, η κάργια αντιμετωπίζει σήμερα αρκετές απειλές. Φυσικοί θηρευτές όπως γεράκια, κουκουβάγιες και κουνάβια απειλούν κυρίως αυγά και νεοσσούς, ενώ η ανακαίνιση παλιών κτιρίων μειώνει σημαντικά τις διαθέσιμες θέσεις φωλιάσματος. Παράλληλα, η εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων περιορίζει την αφθονία εντόμων και άλλων πηγών τροφής.

Η Κάργια προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα άγρια πτηνά και περιλαμβάνεται στη Σύμβαση της Βέρνης. Παρότι το είδος θεωρείται σήμερα «Ελαχίστης Ανησυχίας» (Least Concern), η διατήρηση παραδοσιακών οικισμών, παλιών κτισμάτων και φυσικών θέσεων φωλιάσματος παραμένει σημαντική για τη μακροχρόνια επιβίωσή του. 

Η οικογένεια των Κορακιδών στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα απαντώνται τα ακόλουθα είδη Κορακιδών:

1. Κάργια - Coloeus monedula
2. Καρακάξα - Pica pica
3. Καρυοθραύστης - Nucifraga caryocatactes
4. Κιτρινοκαλιακούδα - Pyrrhocorax graculus
5. Κίσσα - Garrulus glandarius
6. Κοκκινοκαλιακούδα - Pyrrhocorax pyrrhocorax
7. Κόρακας - Corvus corax
8. Κουρούνα - Corvus corone
9. Σταχτοκουρούνα - Corvus cornix
10. Χαβαρόνι - Corvus frugilegus

Εκτός από τα Κορακοειδή στην Ελλάδα υπάρχουν 462 είδη πουλιών, που αρκετά εξ' αυτών μπορείτε να δείτε ΕΔΩ.