Τα πάντα για τον αγαπημένο μας Κοκκινολαίμη (Erithacus rubecula)
Ο Κοκκινολαίμης δεν είναι απλώς ένας επισκέπτης του χειμώνα. Είναι ένας θρύλος της φύσης με πλούσια ιστορία, μοναδική προσωπικότητα και ένα όνομα που κρύβει εκπλήξεις.
Τι σημαίνει το όνομα Erithacus rubecula; Γιατί Κοκκινολαίμης και όχι Πορτοκαλολαίμης;
Η επιστημονική ονομασία του Κοκκινολαίμη είναι ένα συναρπαστικό γλωσσολογικό ταξίδι που ενώνει την Αρχαία Ελλάδα με τη Ρώμη.Erithacus (Ερίθακος): Είναι το όνομα που του έδωσαν οι αρχαίοι Έλληνες. Ο Αριστοτέλης μάλιστα πίστευε λανθασμένα ότι το πουλί "μεταμορφωνόταν" σε Κοκκινονούρη κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού!
Rubecula: Προέρχεται από τη λατινική λέξη ruber (=κόκκινος) και την υποκοριστική κατάληξη "cula". Κυριολεκτικά μεταφράζεται ως "το μικρό κοκκινωπό πλάσμα".
Το παράδοξο του χρώματος: Γιατί "κόκκινος" και όχι "πορτοκαλί";
Αν κοιτάξετε προσεκτικά έναν Κοκκινολαίμη, θα δείτε ότι το στήθος του είναι ξεκάθαρα πορτοκαλί. Γιατί λοιπόν η επιστημονική του ονομασία και το κοινό του όνομα (κοκκινολαίμης, redbreast) επιμένουν στο κόκκινο; Η απάντηση κρύβεται στην ιστορία των χρωμάτων στην Ευρώπη.
Η λέξη "πορτοκαλί" δεν υπήρχε στις ευρωπαϊκές γλώσσες ως προσδιορισμός χρώματος μέχρι τον 16ο αιώνα. Μέχρι τότε, οτιδήποτε είχε αυτή την απόχρωση ταξινομούνταν απλώς ως "κόκκινο". Η λέξη "orange" εισήχθη στην Ευρώπη μόνο όταν άρχισαν να εισάγονται τα ομώνυμα φρούτα (πορτοκάλια). Έτσι, το όνομα του κοκκινολαίμη έμεινε "κολλημένο" στο παρελθόν, αποτελώντας ένα ζωντανό γλωσσολογικό απολίθωμα!
Ο Μύθος με το Αγκάθινο Στεφάνι
Η θρησκευτική λαογραφία συνδέει τον κοκκινολαίμη με τα Πάθη του Χριστού, αν και μοιράζεται αυτή τη δόξα με την καρδερίνα.Η παράδοση λέει πως ο Κοκκινολαίμης πέταξε κοντά στον Χριστό την ώρα της Σταύρωσης. Προσπαθώντας να αφαιρέσει μια ακίδα από το αγκάθινο στεφάνι, μια σταγόνα αίματος έπεσε στο στήθος του, βάφοντάς το για πάντα κόκκινο ως σύμβολο ελέους.
Η Καρδερίνα λόγω της συνήθειας της να τρέφεται με αγκάθια, έγινε το κυρίαρχο σύμβολο της θυσίας και της Ανάστασης στην τέχνη της Αναγέννησης, ακολουθώντας τον ίδιο μύθο με το αγκάθινο στεφάνι του Χριστού.
Ο Κοκκινολαίμης είναι ο πρωταγωνιστής του μύθου στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη. Η Καρδερίνα στις Μεσογειακές χώρες.
Συμπεριφορά και εχθροί στη φύση
Παρά την "Ιερή" του ιστορία, ο κοκκινολαίμης αγωνίζεται σκληρά για να επιζήσει.Είναι εξαιρετικά τολμηρός και ακολουθεί τους ανθρώπους που σκάβουν τη γη για να βρει σκουλήκια.
Οι μεγαλύτεροι εχθροί του είναι η οικιακή γάτα, το ξεφτέρι και οι καρακάξες που ληστεύουν τις φωλιές του. Σημαντικό κίνδυνο διατρέχει και από τον παρατεταμένο παγετό που του στερεί την πρόσβαση σε τροφή, αφού παγώνει το χώμα.
Είναι έντονα εδαφικός. Το κόκκινο χρώμα στο στήθος του λειτουργεί ως "σήμα κινδύνου" για άλλους αρσενικούς που σκέφτονται να παραβιάσουν την περιοχή του.
Winter Song: Είναι από τα ελάχιστα είδη όπου και το θηλυκό και το αρσενικό κελαηδούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα για να προστατεύσουν την τροφή τους. Κελαηδά ακόμη και τη νύχτα αν βρίσκεται κοντά σε λάμπες φωτισμού.
Πού εξαφανίζεται ο κοκκινολαίμης το καλοκαίρι;
Έχετε βέβαια προσέξει πως το φθινόπωρο, με τις πρώτες βροχές, "εμφανίζονται" ξαφνικά παντού, λες και ήρθαν από το πουθενά και την Άνοιξη εξαφανίζονται. Που πάνε; Στην πραγματικότητα δεν φεύγουν ποτέ από τη χώρα. Φεύγουν από τα πεδινά και πάνε στα ορεινά, στη δροσιά και στο πιο υγρό έδαφος που τους βοηθάει να βρουν τροφή. Πηγαίνουν σε δάση με έλατα, πλατάνια και ρεματιές όπου η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη. Εκεί βρίσκουν την ιδανική ησυχία και δροσιά για να αναπαραχθούν.Το καλοκαίρι δεν κελαηδάνε και αλλάζουν φτέρωμα. Επειδή η αλλαγή φτερών τον κάνει πιο ευάλωτο στους θηρευτές και λιγότερο ικανό για γρήγορες πτήσεις, μένει βαθιά μέσα σε πυκνούς θάμνους και αποφεύγει τις επαφές με τους ανθρώπους.
Πώς να βοηθήσετε τον Κοκκινολαίμη
Αν θέλετε να προστατέψετε τον Κοκκινολαίμη που βρίσκεται στον κήπο σας προσφέρετέ του σε σημείο που δεν φτάνουν οι γάτες mealworms, νιφάδες βρώμης ή τριμμένους ξηρούς καρπούς.Τοποθετήστε την τροφή σε σταθερά, ανοιχτά σημεία (δεν προτιμά τις κρεμαστές ταΐστρες).
Διατηρήστε ένα μπολ με φρέσκο νερό, προσέχοντας να μην παγώσει.
Τέλος αφήστε έναν ή περισσότερους θάμνους ακλάδευτους. Του προσφέρουν προστασία.
Η οικογένεια των Μυιοθηρίδων (Muscicapidae) στην Ελλάδα:
Στην οικογένεια του Κοκκινολαίμη περιλαμβάνονται τα εξής κοινά και σπάνια είδη:
Κοινά / Τακτικά Μεταναστευτικά
Πρόκειται για είδη που αναπαράγονται στην Ελλάδα, ξεχειμωνιάζουν εδώ ή περνούν κατά χιλιάδες κατά τη μετανάστευση.- Αηδόνι: Πολύ κοινό αναπαραγόμενο είδος το καλοκαίρι.
- Κοκκινολαίμης: Από τα πιο κοινά πουλιά του χειμώνα.
- Καρβουνιάρης: Κοινότατος, ειδικά σε ορεινές περιοχές και πόλεις τον χειμώνα.
- Φοινίκουρος: Τακτικός επισκέπτης και αναπαραγόμενο είδος.
- Σταχτομυγοχάφτης: Πολύ κοινός κατά τη μετανάστευση και το καλοκαίρι.
- Μαυρομυγοχάφτης: Κοινότατος κατά τη μετανάστευση.
- Κρικομυγοχάφτης: Τακτικός μετανάστης (κυρίως την άνοιξη).
- Ασπροκωλίνα: Πολύ κοινή σε ανοιχτές εκτάσεις το καλοκαίρι.
- Γαλαζολαίμης: Τακτικός, αν και κρυπτικός, επισκέπτης τον χειμώνα.
- Γαλαζοκότσυφας: Κοινό είδος των βραχωδών περιοχών.
- Καστανολαίμης: Πολύ κοινό αναπαραγόμενο είδος.
- Μαυρολαίμης: Κοινότατος όλο τον χρόνο.
- Σταχτοπετρόκλης: Κοινό αναπαραγόμενο είδος.
- Ασπρολαίμης: Κοινός μετανάστης και αναπαραγόμενο είδος.
- Κουφαηδόνι: Κοινό στη Βόρεια και Ανατολική Ελλάδα.
- Τσιχλαηδόνι: Κοινό αναπαραγόμενο είδος σε δασικές εκτάσεις.
- Βουνοπετρόκλης: Κοινός στα ψηλά βουνά της χώρας.
Σπάνια / Τοπικά / Λιγότερο Συχνά
Είδη που είτε εμφανίζονται σπάνια (τυχαίοι επισκέπτες), είτε έχουν πολύ περιορισμένη εξάπλωση, είτε παρατηρούνται δύσκολα.- Φοινίκουρος του Άτλαντα: Σπάνιος έως τυχαίος επισκέπτης (vagrant) από τη Βόρεια Αφρική.
- Ασιατικός Μαυρολαίμης: Σπάνιος επισκέπτης κατά τη μετανάστευση.
- Πυροκότσυφας: Αν και αναπαράγεται στην Ελλάδα, είναι τοπικό είδος και όχι τόσο εύκολο να παρατηρηθεί όσο ο κοινός κότσυφας.
- Κυάνουρος: Πολύ σπάνιος επισκέπτης από τη Βόρεια Ευρώπη/Ασία.
- Νανομυγοχάφτης: Σχετικά σπάνιος μετανάστης (κυρίως φθινόπωρο).
- Δρυομυγοχάφτης: Σπάνιο και τοπικό αναπαραγόμενο είδος (κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα).
- Καστανομυγοχάφτης: Σπάνιος επισκέπτης (κυρίως στα νησιά του Αιγαίου κατά τη μετανάστευση).
- Αμμοπετρόκλης: Σπάνιος μετανάστης από την Ανατολή.
- Σκουφοπετρόκλης: Σπάνιος επισκέπτης από την Αφρική.
- Ερημοπετρόκλης: Σπάνιος/τυχαίος επισκέπτης από ερημικές περιοχές.
- Παρδαλοπετρόκλης: Σπάνιος/τυχαίος επισκέπτης.
- Μαυροπετρόκλης: Πολύ σπάνιος (συνήθως εμφανίζεται μόνο στη Νότια Ελλάδα/Κρήτη ως τυχαίος).
- Λευκόπυγος Πετρόκλης: Σπάνιος επισκέπτης από την Αφρική.