Κίσσα (Garrulus glandarius): Ο πολυμήχανος φύλακας των Δασών
Η Κίσσα (Garrulus glandarius) αποτελεί ένα από τα πιο χαρισματικά και ευφυή πλάσματα της ευρωπαϊκής πανίδας. Αν και ανήκει στην οικογένεια των Κορακιδών (Corvidae), ξεχωρίζει από τα «μαύρα» ξαδέρφια της, όπως τα κοράκια και οι καρακάξες, χάρη στο εντυπωσιακό της φτέρωμα και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της.
Ετυμολογία και ορθογραφία: Κίσσα ή Κίσα;
Η σωστή γραφή είναι Κίσσα, με δύο «σ». Η λέξη έχει τις ρίζες της στην Αρχαία Ελληνική (κίσσα ή κίττα), όπου χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει το πουλί.Σε αρχαία και μεταγενέστερα κείμενα συναντάται και η φράση «κίσσα νοσητική», που αναφέρεται μεταφορικά στις παράξενες λιγούρες των εγκύων που τις κάνει να έχουν συμπεριφορά σαν της Κίσσας. Η χρήση αυτή βασίζεται στη λαογραφική σύνδεση του πουλιού με μια ανήσυχη και «ιδιότροπη» φύση και δεν αποτελεί βιολογική ή κυριολεκτική ιδιότητα του είδους.
Ο ρόλος της στη λειτουργία των δασικών οικοσυστημάτων - Η σχέση της με την Βελανίδια
Η συμβολή της κίσσας στην επέκταση των δασών είναι καθοριστική. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς διασπορείς σπόρων στην Ευρώπη, ιδιαίτερα για τις δρυς.Μια κίσσα μπορεί να συλλέγει και να αποθηκεύει χιλιάδες βελανίδια κάθε φθινόπωρο, κρύβοντάς τα στο έδαφος για μελλοντική κατανάλωση.
Χρησιμοποιώντας τον λαιμό της και έναν ειδικό αποθηκευτικό θύλακα (πρόλοβο), μεταφέρει πολλαπλούς καρπούς σε αποστάσεις, συμβάλλοντας στη φυσική αναγέννηση και εξάπλωση των δασών.
Οι κίσσες επιλέγουν συνήθως υγιείς και ώριμους καρπούς. Πολλά από τα αποθηκευμένα βελανίδια ξεχνάει που τα έβαλε και επειδή βρίσκονται σε κατάλληλο βάθος, έχουν αυξημένες πιθανότητες να βλαστήσουν, προστατευμένα από τον παγετό και τους θηρευτές.
Η Βελανιδιά της προσφέρει τροφή, και η Κίσσα προσφέρει στη Βελανιδιά την επέκτασή της. Και μάλιστα μακριά από το μητρικό δέντρο ώστε τα νεαρά δενδρύλλια να μην το ανταγωνίζονται.
Η Κίσσα θεωρείται ο σημαντικότερος παράγοντας επέκτασης ενός Δρυοδάσους.
Η Κίσσα θεωρείται ο σημαντικότερος παράγοντας επέκτασης ενός Δρυοδάσους.
Από τον Όλυμπο στη λαογραφία
Η κίσσα έχει εμπνεύσει μύθους και συμβολισμούς εδώ και αιώνες.Οι Πιερίδες:
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, οι εννέα κόρες του Πιέρου τόλμησαν να προκαλέσουν τις Μούσες σε διαγωνισμό μουσικής. Μετά την ήττα τους, μεταμορφώθηκαν σε πουλιά - συχνά ταυτιζόμενα με κίσσες - καταδικασμένες να παράγουν τραχείς και ασταμάτητους ήχους.
Ο «συναγερμός» του δάσους:
Στη λαϊκή παράδοση, η κίσσα θεωρείται φύλακας του δάσους. Είναι εξαιρετικά παρατηρητική και εκπέμπει δυνατές κραυγές όταν αντιλαμβάνεται κίνδυνο. Διαθέτει επίσης αξιοσημείωτη ικανότητα μίμησης ήχων, αν και αυτή σχετίζεται κυρίως με την επικοινωνία και τη γενικότερη συμπεριφορική ευφυΐα της και όχι με συνειδητή στρατηγική εξαπάτησης.
Η «Κλέφτρα Κίσσα» και η μουσική του Gioachino Rossini
Η διάσημη όπερα La Gazza Ladra («Η Κλέφτρα Καρακάξα») συνέβαλε στη δημιουργία μιας διαδεδομένης παρεξήγησης.Η λέξη gazza στα ιταλικά αναφέρεται στην καρακάξα (Pica pica) και όχι στην κίσσα.
Σύγχρονες ορνιθολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι κίσσες δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερη έλξη προς γυαλιστερά αντικείμενα. Αντίθετα, συχνά εμφανίζουν νεοφοβία, δηλαδή επιφυλακτικότητα απέναντι σε άγνωστα ή τεχνητά στοιχεία στο περιβάλλον τους.
Η νοημοσύνη της Κίσσας
Η κίσσα συγκαταλέγεται στα πιο ευφυή πουλιά.Μπορεί να θυμάται όχι μόνο πού έχει αποθηκεύσει τροφή, αλλά και τι είδους τροφή βρίσκεται σε κάθε σημείο, καθώς και πόσο γρήγορα αλλοιώνεται.
Αν μια κίσσα αντιληφθεί ότι την παρακολουθούν ενώ κρύβει τροφή, είναι πιθανό να επιστρέψει αργότερα και να τη μεταφέρει σε ασφαλέστερο σημείο. Η συμπεριφορά αυτή συνδέεται με ανεπτυγμένες γνωστικές ικανότητες και έχει μελετηθεί εκτενώς στα κορακοειδή.