Υγρότοπος Ωρωπού: Ένας φυσικός θησαυρός δίπλα στη θάλασσα (drone video)

Η Λιμνοθάλασσα Ωρωπού από ψηλά - Φλαμίνγκο, φύση και ιστορία

Στη βόρεια πλευρά της Σκάλας Ωρωπού, εκεί όπου η στεριά συναντά τα ρηχά νερά του Ευβοϊκού, απλώνεται ένας από τους σημαντικότερους παράκτιους υγροτόπους της Βορειοανατολικής Αττικής. Η Λιμνοθάλασσα Ωρωπού αποτελεί έναν ξεχωριστό φυσικό χώρο, με ιδιαίτερη σημασία για την ορνιθοπανίδα, αλλά και ένα τοπίο που κρύβει ίχνη από παλαιότερες ανθρώπινες δραστηριότητες. 
Ο Υγρότοπος (Λιμνοθάλασσα) Ωρωπού
Ανάμεσα σε αυτά βρίσκεται και ένα παράξενο κυκλικό κτίσμα, τα ερείπια του οποίου διακρίνονται σήμερα μέσα στη θάλασσα. Πρόκειται για το παλιό Μαντρί του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου, μια κατασκευή που συνδέεται με την κτηνοτροφική ιστορία του Ωρωπού.

Η λιμνοθάλασσα και ο υγρότοπος του Ωρωπού

Η Λιμνοθάλασσα Ωρωπού βρίσκεται βόρεια της Σκάλας Ωρωπού, κοντά στον οικισμό του Αγίου Κωνσταντίνου. Σύμφωνα με την επιστημονική απογραφή του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων - Υγροτόπων (ΕΚΒΥ) του 2017, καταλαμβάνει έκταση περίπου 775 στρεμμάτων.
Πρόκειται για μια ρηχή παράκτια λιμνοθάλασσα, η οποία χωρίζεται από τη θάλασσα με μια στενή λωρίδα γης, που επιτρέπει την επικοινωνία των νερών της με τον Ευβοϊκό. Στα νοτιοανατολικά της αναπτύσσονται εποχικά κατακλυζόμενοι αλμυρόβαλτοι, ενώ γύρω από τις υδάτινες επιφάνειες συναντάμε χαρακτηριστική υγροτοπική βλάστηση.
Το τοπίο αποτελεί ένα μωσαϊκό διαφορετικών φυσικών ενδιαιτημάτων. Λιμνοθάλασσα, αλμυρόβαλτοι, αλίπεδα, βούρλα και παράκτια βλάστηση δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την παρουσία πολλών ειδών άγριας ζωής.
Η οικολογική αξία της περιοχής είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα πουλιά. Σύμφωνα με την απογραφή του ΕΚΒΥ, έχουν καταγραφεί περισσότερα από 180 είδη πτηνών, πολλά από τα οποία είναι μεταναστευτικά. Η λιμνοθάλασσα αποτελεί σημαντικό σταθμό για υδρόβια και παρυδάτια πουλιά, προσφέροντας χώρους τροφοληψίας, ανάπαυσης και διαχείμασης.
Στις υδάτινες εκτάσεις και στις όχθες της μπορεί κανείς να παρατηρήσει διαφορετικά είδη πουλιών, ενώ τα φλαμίνγκο αποτελούν μία από τις εντυπωσιακές παρουσίες που συναντάμε στο τοπίο.
Η σημασία του υγροτόπου δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην ορνιθοπανίδα. Η λιμνοθάλασσα συμβάλλει στη συγκράτηση των νερών και στην προστασία της παράκτιας ζώνης από τη διάβρωση, ενώ λειτουργεί και ως φυσικός χώρος αποθήκευσης και εκτόνωσης υδάτων κατά τη διάρκεια έντονων καιρικών φαινομένων.
Η Λιμνοθάλασσα Ωρωπού και η γειτονική Εκβολή του Ασωπού έχουν χαρακτηριστεί ως υγρότοποι Α΄ Προτεραιότητας στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας - Αττικής. Επιπλέον, από τον Αύγουστο του 2018, με το άρθρο 54 του Ν. 4559/2018, ισχύουν απαγορεύσεις για τη δόμηση, τις επιχωματώσεις και τις δραστηριότητες που υποβαθμίζουν την οικολογική τους κατάσταση.

Το παλιό Μαντρί του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου

Όταν το drone σηκώθηκε, αποκαλύφθηκε στα μάτια μου μια στρογγυλή κατασκευή μέσα στη θάλασσα. Τι να είναι αυτό το στρογγυλό κατασκεύασμα; Πουθενά δεν έβρισκα κάτι. Απευθύνθηκα λοιπόν στο site Ωρωπός Historyκαι σύμφωνα με την πληροφόρηση που έλαβα (ευχαριστώ ιδιαιτέρως) και βάσει του βιβλίου του Θεόδωρου Ηλιάδη, πρόκειται για το παλιό Μαντρί του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου. Η κυκλική κατασκευή συνδέεται με την παλαιότερη κτηνοτροφική δραστηριότητα του Κτήματος Ωρωπού.
Το κτίσμα είχε διάμετρο περίπου 20 μέτρων. Ήταν κατασκευασμένο από συμπαγή τούβλα και βρισκόταν ακριβώς πάνω στη θάλασσα. Διέθετε ιδιαίτερη κυκλική κεραμοσκεπή, πλάτους περίπου 3 έως 3,5 μέτρων, ενώ το ύψος της έφτανε περίπου τα 2,5 μέτρα.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του ήταν ο τρόπος απορροής των βρόχινων νερών. Η κατασκευή της στέγης οδηγούσε το νερό προς το κέντρο, το οποίο παρέμενε ανοικτό. Η είσοδος του κτίσματος ήταν μικρή και χαμηλή.
Το Μαντρί χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για τη στέγαση των ζώων του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου. Τα ερείπιά του υπήρχαν μέχρι το 1955, ενώ σήμερα τα κατάλοιπά του βρίσκονται μέσα στη θάλασσα.
Η παρουσία του αποτελεί ένα ενδιαφέρον ίχνος της εποχής κατά την οποία η περιοχή συνδεόταν με την αγροτική και κτηνοτροφική εκμετάλλευση του μεγάλου Κτήματος Ωρωπού, που είχε περιέλθει στο Αμαλίειο.
Η ιστορική καταγραφή αναφέρεται και σε μια δεύτερη, μικρότερη κατασκευή, γνωστή ως Μικρό Μαντράκι. Βρισκόταν περίπου 600 μέτρα βορειοδυτικά από τα ερείπια του μεγάλου Μαντριού και είχε ορθογώνιο σχήμα, με διαστάσεις περίπου 5 επί 5 μέτρα. Τα θεμέλιά του διακρίνονταν μέσα στη θάλασσα.
Στην παλατιανή διάλεκτο ονομαζόταν «Γρέκι». Η λέξη δήλωνε τον θερινό καταυλισμό των ζώων, έναν χώρο παραμονής τους χωρίς στέγη.
Οι δύο αυτές κατασκευές αποτελούν μικρά αλλά ενδιαφέροντα τεκμήρια της παλαιότερης κτηνοτροφικής δραστηριότητας στην περιοχή του Ωρωπού. Παράλληλα, η σημερινή εικόνα τους θυμίζει πόσο μπορεί να μεταβληθεί ένα παράκτιο τοπίο μέσα στον χρόνο.

Ένα τοπίο όπου η ιστορία συναντά τη φύση

Η Λιμνοθάλασσα Ωρωπού δεν είναι μόνο ένας σημαντικός φυσικός χώρος της Ανατολικής Αττικής. Είναι και ένα τοπίο με πολλαπλά επίπεδα ιστορίας, όπου τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας συνυπάρχουν με ένα ευαίσθητο οικοσύστημα.
Το παλιό Μαντρί και το μικρό Μαντράκι αφηγούνται μια πλευρά της ζωής που υπήρχε κάποτε εδώ. Τα νερά, οι αλμυρόβαλτοι και τα πουλιά συνεχίζουν να διαμορφώνουν τη σημερινή εικόνα του τόπου.
Και όταν τα φλαμίνγκο απλώνονται πάνω από τη λιμνοθάλασσα, η φύση γίνεται πρωταγωνίστρια σε ένα τοπίο όπου το παρελθόν και το παρόν συναντιούνται.