Άγιος Βλάσιος Άσκρης - Ένα ζωντανό μνημείο ιστορίας δίπλα στην Κοιλάδα των Μουσών

Άγιος Βλάσιος Άσκρης Βοιωτίας - Το βυζαντινό ξωκλήσι με τα αρχαία μυστικά

Στην καρδιά της Βοιωτίας, στο κοιμητήριο του ιστορικού χωριού Άσκρη (την πατρίδα του επικού ποιητή Ησιόδου), ορθώνεται ένας ναός που αποτελεί μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στο αρχαίο παρελθόν και τη Χριστιανική παράδοση. 

Ο λόγος για το Ιερό Παρεκκλήσιο του Αγίου Βλασίου, που βρίσκεται στο κοιμητήριο του χωριού και το οποίο κρύβει στους τοίχους του μερικά από τα πιο συναρπαστικά μυστικά της περιοχής. Συνδέεται δε, άρρηκτα με την ιστορία της γειτονικής Κοιλάδας των Μουσών.
Αναγνωρισμένος τόσο από την Ιερά Μητρόπολη Θηβών, Λεβαδείας και Αυλίδος όσο και από τον Δήμο Αλιάρτου - Θεσπιέων για την τεράστια ιστορική του αξία, ο Άγιος Βλάσιος είναι ένα μνημείο - ορόσημο που αξίζει να επισκεφθεί κάθε οδοιπόρος που περιηγείται στον Ελικώνα.

Μια βυζαντινή βασιλική χτισμένη με αρχαία μάρμαρα

Ο ναός είναι ρυθμού Βασιλικής και, αν και ο ακριβής χρόνος της αρχικής του ανέγερσης χάνεται στους αιώνες, η τοιχοποιία του μαρτυρά εξαιρετική παλαιότητα, με ορισμένους μελετητές να τοποθετούν τις ρίζες του ακόμα και στη Βυζαντινή περίοδο.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του Αγίου Βλασίου είναι η χρήση αρχαίου δομικού υλικού (σπόλια) που προέρχεται από την αρχαία Άσκρη και το ιερό άλσος της Κοιλάδας των Μουσών. Στην είσοδο και στη νοτιοανατολική γωνία του ναού υπάρχουν εντοιχισμένες πλάκες της Ρωμαϊκής εποχής.
Σε μία από αυτές, ορατή με γυμνό μάτι σε όλο της το μεγαλείο, ο επισκέπτης μπορεί σήμερα να διαβάσει πεντακάθαρα, γράμμα προς γράμμα, την πλήρη τιμητική επιγραφή προς τον φιλέλληνα Ρωμαίο Αυτοκράτορα Αδριανό (117–138 μ.Χ.):

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙ ΚΑΙΣΑΡΙ ΤΡΑΙΑΝΩ ΑΔΡΙΑΝΩ ΣΕΒΑΣΤΩ ΣΩΤΗΡΙ ΚΑΙ ΚΤΙΣΤΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗΣ

Η συγκεκριμένη επιγραφή αποτελεί ένα ανεκτίμητο ιστορικό τεκμήριο. Έχει καταγραφεί επίσημα στον παγκόσμιο κατάλογο των αρχαίων ελληνικών επιγραφών ως Inscriptiones Graecae, VII, 1783 (IG VII 1783). Ήρθε στο φως κατά τις μεγάλες ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής (1888–1890) υπό τον αρχαιολόγο Pierre Jamot.
Όταν πρωτοκαταγράφηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, πολλά από τα γράμματά της (όπως το «ΣΩ» στο ΣΩΤΗΡΙ ή το «ΚΑΙ») ήταν καλυμμένα από σοβάδες και ασβέστη, με αποτέλεσμα οι αρχαιολόγοι να τα τοποθετήσουν σε αγκύλες στο επίσημο βιβλίο. Σήμερα, ο χρόνος και η συντήρηση έχουν καθαρίσει πλήρως το μάρμαρο, αποκαλύπτοντας τη μεγαλοπρεπή και ατόφια χάραξη των Θεσπιέων, οι οποίοι τίμησαν τον Αδριανό όχι μόνο ως «Κτίστη», αλλά και ως «Σωτήρα» της περιοχής. 

Το μυστήριο του τέμπλου: Άγιος Βλάσιος ή Παναγία;

Η λαογραφική και ιστορική έρευνα του ναού κρύβει ένα πανέμορφο «μυστήριο» σχετικά με το όνομά του. Μια προσεκτική ματιά στο εσωτερικό τέμπλο αποκαλύπτει μια ασυνήθιστη ασυμμετρία. Στην αριστερή πλευρά της Ωραίας Πύλης υπάρχουν δύο εικόνες, ενώ στη δεξιά πλευρά στριμώχνονται τρεις. Η επιπλέον εικόνα στα δεξιά είναι αυτή του Αγίου Βλασίου.
Αυτό μαρτυρά ότι για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα ο ναός είχε αφιερωθεί στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Όταν στα τέλη του 17ου αιώνα οι κάτοικοι μετακινήθηκαν και ίδρυσαν το χωριό στη σημερινή του θέση (που αρχικά ονομαζόταν Παλαιοπαναγιά), χρησιμοποίησαν τον Άγιο Βλάσιο ως ενοριακό ναό και του έδωσαν το όνομα της Παναγίας. Το 1870, με την ανέγερση του μεγάλου κεντρικού ναού της Παναγίας μέσα στο χωριό, το ξωκλήσι του κοιμητηρίου επανήλθε και επίσημα στο αρχικό του όνομα, αν και ήδη από το 1806 ο Άγγλος περιηγητής William Martin Leake το κατέγραψε στα οδοιπορικά του ως «Άγιο Βλάσιο». 

Ο συνδετικός κρίκος με τα αρχαία «Μούσεια»

Η σημασία του Αγίου Βλασίου για την αρχαιολογία είναι ανεκτίμητη, καθώς αποτελεί τον συνδετικό κρίκο με τις δραστηριότητες της Κοιλάδας. Στον χώρο αυτού του ναού εντοπίστηκαν από τους αρχαιολόγους μερικοί από τους σημαντικότερους καταλόγους νικητών των ρωμαϊκών χρόνων από τους περίφημους ποιητικούς και μουσικούς αγώνες των «Μουσείων» (τα οποία αργότερα ονομάστηκαν Μεγάλα Καισαρεία εξαιτίας της χρηματοδότησης των Ρωμαίων αυτοκρατόρων).
Οι επιγραφές αυτές, που ξεκινούσαν με τα ονόματα του άρχοντα, του αγωνοθέτη και του ιερέα των Μουσών, πρόσφεραν πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε το κοντινό ιερό άλσος κατά την αρχαιότητα. 

Τοπική παράδοση και εορτασμός

Ο Άγιος Βλάσιος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την καθημερινότητα και τις παραδόσεις των κατοίκων της Άσκρης. Το χωριό τιμά τον προστάτη του με κάθε επισημότητα στις 11 Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του Αγίου Ιερομάρτυρος Βλασίου.
Την ημέρα αυτή, η θρησκευτική πανήγυρη να συγκεντρώνει πλήθος πιστών από ολόκληρη τη Βοιωτία, κρατώντας ζωντανά τα έθιμα, την ιστορική μνήμη και τη συνοχή της τοπικής κοινότητας.

Αν σχεδιάζετε μια εξόρμηση στον Ελικώνα και την Άσκρη, μια στάση στο ιστορικό εκκλησάκι του Αγίου Βλασίου στο κοιμητήριο θα σας αποζημιώσει, προσφέροντας μια αυθεντική γεύση ιστορίας, αρχαιολογίας και κατάνυξης.

Από την Άσκρη, ανηφορίζοντας στον Ελικώνα θα βρείτε την Κοιλάδα των Μουσών και λίγο πιο πάνω το εκκλησάκι της Παναγίας της Πουρνάρας μέσα στα έλατα.