Η Καλύβα του Στεφανή στη Σπερχειάδα: Το σημείο απ' όπου η πρώτη ένοπλη ομάδα του ΕΛΑΣ ξεκινάει για το βουνό
Το ιστορικό ξεκίνημα του ένοπλου αγώνα κατά του κατακτητή ξεκίνησε από τη Σπερχειάδα. Από την "Καλύβα του Στεφανή". Παρακάτω το ακριβές χρονικό της πρώτης ομάδας του Άρη Βελουχιώτη στην Καλύβα Στεφανή τον Μάιο του 1942.
Η ίδρυση του ΕΛΑΣ: Από την Αθήνα στα βουνά της Ρούμελης
Ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ) γεννήθηκε ως το ένοπλο σκέλος του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ). Αν και η επίσημη ιδρυτική του διακήρυξη εκδόθηκε «στα χαρτιά» στην Αθήνα στις 16 Φεβρουαρίου 1942, η πραγματική, ένοπλη συγκρότησή του στην ύπαιθρο ξεκίνησε λίγους μήνες αργότερα. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) ανέθεσε στον Θανάση Κλάρα, ο οποίος αργότερα έλαβε το ψευδώνυμο Άρης Βελουχιώτης, την αποστολή να ανέβει στη Ρούμελη και να οργανώσει το αντάρτικο κίνημα. Ο Άρης κινήθηκε με απόλυτη μυστικότητα στη Φθιώτιδα, αναζητώντας τον κατάλληλο τόπο και τους ανθρώπους που θα αποτελούσαν την πρώτη σπίθα της ένοπλης Αντίστασης κατά των δυνάμεων της Κατοχής.Η Καλύβα του Στεφανή
Η Καλύβα του Στεφανή στη Σπερχειάδα κατέχει μια κορυφαία θέση στη νεότερη ελληνική ιστορία, καθώς αποτελεί το σημείο συνάντησης, εξοπλισμού και συγκρότησης του πρώτου ένοπλου πυρήνα.Από εδώ ξεκίνησε η ιστορική έξοδος του Άρη Βελουχιώτη και των πρώτων ανταρτών από τον κάμπο του Σπερχειού προς τον ορεινό όγκο.
Το παρασκήνιο της σύσκεψης στη Σπερχειάδα (21 Μαΐου 1942)
Όλα ξεκίνησαν την ημέρα της γιορτής του Αγίου Κωνσταντίνου, στις 21 Μαΐου 1942. Εκμεταλλευόμενος την κίνηση των χωρικών στην κωμόπολη, ο Άρης Βελουχιώτης πραγματοποιεί μια μυστική σύσκεψη με τους γραμματείς των αντιστασιακών οργανώσεων των γύρω χωριών. Εκεί οργανώνονται οι λεπτομέρειες της επικείμενης εξόδου, ορίζεται η ημέρα, η ώρα, το σύνθημα και ο τόπος της μεγάλης συνάντησης.Ταυτόχρονα, μπαίνει σε εφαρμογή το σχέδιο για τον πρώτο οπλισμό της ομάδας. Ο Μαστροκώστας στέλνεται στους Κομποτάδες για να παραλάβει ένα κρυμμένο οπλοπολυβόλο «Χότσκις», ενώ ο γραμματέας της Σπερχειάδας μεταβαίνει στο Γαρδίκι για την προετοιμασία των τοπικών συνδέσμων.
22 Μαΐου: Η ποταμιά του Σπερχειού και το κλέφτικο σύνθημα
Την επόμενη ημέρα, ο Άρης με τον Μαστροκώστα εγκαθίστανται προσωρινά σε έναν αχυρώνα στον δρόμο προς τη Μάκρυση (Μάκρη Φθιώτιδας). Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, οι δύο πρώτοι αντάρτες κινούνται με απόλυτη προφύλαξη μέσα από τα χωράφια και φτάνουν στην κοίτη του Σπερχειού ποταμού.Εκεί, μέσα στην ησυχία της νύχτας, ακούγεται το προσυμφωνημένο σύνθημα. Ένα σφύριγμα στον σκοπό του κλέφτικου τραγουδιού «Δυσσέα μ' πού ξεχείμασες το φετεινό χειμώνα...». Είναι η ομάδα του Δομοκού που καταφθάνει μέσα στο σκοτάδι: οι αδελφοί Νίκος και Βαγγέλης Λέβας από την Όμβριακή και ο Βασίλης Ξυνοτρούλιας από τους Βελεσίωτες.
Η συγκέντρωση στην Καλύβα του Στεφανή
Καθώς ο πρώτος αχυρώνας στα «Αλώνια» που σταμάτησαν βρισκόταν πολύ κοντά στον καταυλισμό των Ιταλών που περιπολούσαν, η ομάδα μετακινείται αμέσως για λόγους ασφαλείας βαθύτερα στον κάμπο, και καταλήγει στην Καλύβα (αχυρώνα) του Στεφανή, δίπλα στο ποτάμι.Η παραμονή εκεί έχει τον χαρακτήρα του σταθμού συγκέντρωσης της ομάδας. Μέσα στη σιγουριά που προσφέρει η πυκνή βλάστηση του κάμπου, καταφθάνουν κρυφά («ένας-ένας, δυο-δυό») και οι υπόλοιποι καταδιωκόμενοι αγωνιστές από τα γύρω χωριά, μέχρι που συμπληρώνεται ένας πυρήνας δεκατεσσάρων ανδρών. Δέκατος πέμπτος της ομάδας λογαριάστηκε ο νεαρός Βασίλης Λαγός, ο οποίος ορίστηκε ως σύνδεσμος με την οργάνωση της Σπερχειάδας.
Ο πρώτος οπλισμός και η ιστορική διαταγή: «Φεύγουμε για το βουνό»
Στην Καλύβα του Στεφανή πραγματοποιείται η διανομή του πρώτου, λιγοστού οπλισμού. Η πρώτη αυτή ομάδα του ΕΛΑΣ διέθετε μόλις πέντε περίστροφα, έναν γκρά (τυφέκιο Γκρα, γαλλικά: Fusil Gras Mle 1874), μερικές αραβίδες (κοντό και ελαφρύ όπλο) και το βαρύ οπλοπολυβόλο «Χότσκις».Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας, μάλιστα, διασώζεται ένα χαρακτηριστικό ανθρώπινο στιγμιότυπο: καθώς ο Άρης δοκίμαζε σκυφτός να σκοπεύσει με μια αραβίδα, ο Μαστροκώστας τον πειράζει για τις ικανότητές του: «Πού να μάθεις σκοποβολή με ντουφέκι εσύ!», για να λάβει την πληρωμένη απάντηση: «Στο πυροβολικό μόνο κανόνια είχαμε, όπως ξέρεις».
Η παραμονή στην καλύβα ολοκληρώνεται μόλις οργανώνεται ο πυρήνας και μοιράζονται τα όπλα. Όταν κάποιος ρωτά αν θα περιμένουν κι άλλους, η απάντηση του Βελουχιώτη είναι κοφτή: «Δεν φτάνουμε εμείς;». Στην αγωνιώδη ερώτηση του γέρο-Λέβα «Τί κάνουμε τώρα;», ο Άρης δίνει την οριστική εντολή που σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη του ένοπλου αγώνα:
Η παραμονή στην καλύβα ολοκληρώνεται μόλις οργανώνεται ο πυρήνας και μοιράζονται τα όπλα. Όταν κάποιος ρωτά αν θα περιμένουν κι άλλους, η απάντηση του Βελουχιώτη είναι κοφτή: «Δεν φτάνουμε εμείς;». Στην αγωνιώδη ερώτηση του γέρο-Λέβα «Τί κάνουμε τώρα;», ο Άρης δίνει την οριστική εντολή που σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη του ένοπλου αγώνα:
«Φεύγουμε για το βουνό. Εκεί θάρθουν οι άλλοι».
Αμέσως μετά, η ομάδα αφήνει πίσω της τον κάμπο της Σπερχειάδας και παίρνει τον δρόμο για τα ψηλά βουνά, ανοίγοντας το μεγάλο κεφάλαιο της Αντίστασης στη Ρούμελη.
Πηγές και τεκμήρια
Τα παραπάνω ιστορικά γεγονότα βασίζονται στις ζωντανές μαρτυρίες των πρωταγωνιστών, όπως αυτές καταγράφηκαν στο μνημειώδες έργο του Πάνου Λάγδα, «Άρης Βελουχιώτης: Ο πρώτος του αγώνα (Βιογραφία 1905-1945)»:
