Χαλκοκουρούνα (Coracias garrulus): Το πιο εντυπωσιακό «τροπικό» πουλί της ελληνικής υπαίθρου 
Γενικά χαρακτηριστικά και αναγνώριση
Η Χαλκοκουρούνα (Coracias garrulus) είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά πτηνά της Ευρώπης και αναμφίβολα από τα πιο «εξωτικά» που συναντώνται στην Ελλάδα. Ανήκει στην οικογένεια Coraciidae και ξεχωρίζει για τον μοναδικό της χρωματισμό.Το μήκος της κυμαίνεται μεταξύ 29 και 32 εκατοστών, με στιβαρό σώμα και ισχυρό ράμφος. Το φτέρωμά της κυριαρχείται από έντονα γαλάζια και τιρκουάζ χρώματα, ενώ η ράχη εμφανίζει χαρακτηριστική καστανό-κεραμιδί απόχρωση, από την οποία προέρχεται και το ελληνικό της όνομα.
Σε αντίθεση με τα κορακοειδή, με τα οποία μοιάζει σε μέγεθος και σιλουέτα, δεν έχει συγγενική σχέση μαζί τους.
Εξάπλωση και οικότοποι στην Ελλάδα
Η Χαλκοκουρούνα προτιμά ανοιχτά τοπία με διάσπαρτα δέντρα, όπως αγροτικές εκτάσεις, ελαιώνες, λιβάδια και παραποτάμιες περιοχές. Η παρουσία της συνδέεται στενά με παραδοσιακές μορφές γεωργίας.Στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως, στη Θράκη, στη Μακεδονία, στη Θεσσαλία, τοπικά σε Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο και σε πολλά νησιά του Αιγαίου (σπάνια ή περιστασιακή ως αναπαραγόμενο είδος}.
Δεν κατασκευάζει δική της φωλιά. Χρησιμοποιεί φυσικές κοιλότητες σε δέντρα, παλιές φωλιές δρυοκολαπτών, σχισμές σε βράχια ή ακόμη και τρύπες σε παλιά κτίσματα.
Διατροφή και τρόπος κυνηγιού
Η Χαλκοκουρούνα είναι κυρίως εντομοφάγο είδος, αλλά με ευρύ διαιτολόγιο. Κυνηγά συνήθως από υπερυψωμένα σημεία, όπως καλώδια ή κλαδιά, από όπου εντοπίζει τη λεία της και εφορμά στο έδαφος.Η τροφή της περιλαμβάνει μεγάλα έντομα (ιδιαίτερα ακρίδες και σκαθάρια), τζιτζίκια, σαύρες, μικρά φίδια, μικρά θηλαστικά και περιστασιακά βατράχια.
Η συμβολή της στον έλεγχο πληθυσμών εντόμων είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους αγρότες.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Η περίοδος αναπαραγωγής ξεκινά την άνοιξη, λίγο μετά την άφιξή της από την Αφρική.Η θηλυκή γεννά συνήθως 3 έως 6 αυγά, τα οποία επωάζονται για περίπου 17–20 ημέρες. Και οι δύο γονείς συμμετέχουν ενεργά στη φροντίδα των νεοσσών, οι οποίοι παραμένουν στη φωλιά για περίπου 25–30 ημέρες πριν πετάξουν.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η εναέρια συμπεριφορά κατά το ζευγάρωμα, με ακροβατικές «τούμπες», από τις οποίες προέρχεται και η αγγλική ονομασία “roller”.
Μετανάστευση - Ένας μακρινός ταξιδιώτης
Η Χαλκοκουρούνα είναι πλήρως μεταναστευτικό είδος και ανήκει στους λεγόμενους long-distance migrants.Φτάνει στην Ελλάδα στα τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου και αναχωρεί από τον Αύγουστο έως τις αρχές Σεπτεμβρίου. Διαχειμάζει στην Υποσαχάρια Αφρική, ακολουθώντας κυρίως ανατολικές μεταναστευτικές διαδρομές μέσω Μέσης Ανατολής.
Φωνή και συμπεριφορά
Παρά την εντυπωσιακή της εμφάνιση, η φωνή της δεν είναι μελωδική. Εκπέμπει τραχιές, έντονες κραυγές, ιδιαίτερα κατά την αναπαραγωγική περίοδο.Συχνά κάθεται σε εμφανή σημεία, γεγονός που την καθιστά εύκολα παρατηρήσιμη. Η χαρακτηριστική κάθετη εφόρμηση στο έδαφος είναι βασικό στοιχείο της κυνηγετικής της συμπεριφοράς.
Απειλές και καθεστώς προστασίας
Η Χαλκοκουρούνα αντιμετωπίζει σημαντικές πιέσεις, κυρίως λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων.Οι βασικές απειλές περιλαμβάνουν την εντατικοποίηση της γεωργίας και τη χρήση φυτοφαρμάκων, την απώλεια παλιών δέντρων με κουφάλες, την καταστροφή παραδοσιακών αγροτικών τοπίων και τέλος το παράνομο κυνήγι κατά τη μετανάστευση.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει χαρακτηριστεί ως Σχεδόν Απειλούμενο (Near Threatened) από την International Union for Conservation of Nature, ενώ και στην Ελλάδα παρουσιάζει τάσεις μείωσης.
Προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για τα Πουλιά) και αποτελεί είδος προτεραιότητας για διατήρηση.
Ετυμολογία και ονομασία
Το ελληνικό όνομα «Χαλκοκουρούνα» προέρχεται από τις λέξεις «χαλκός» και «κουρούνα», αναφερόμενο στο καστανό μεταλλικό χρώμα της ράχης και τη γενική σιλουέτα της.Το λατινικό όνομα Coracias προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κορακίας», ενώ το garrulus σημαίνει «φλύαρος», περιγράφοντας τις χαρακτηριστικές της φωνές.
Πολιτισμική σημασία και συμβολισμός
Η εντυπωσιακή εμφάνιση της Χαλκοκουρούνας την έχει συνδέσει με συμβολισμούς σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης και της Μεσογείου.Σε λαϊκές παραδόσεις θεωρείται προάγγελος καλής σοδειάς, καθώς η άφιξή της συμπίπτει με την αύξηση των εντόμων. Παράλληλα, η δυναμική πτήση της την καθιστά σύμβολο ελευθερίας και ζωντάνιας της φύσης.
Η Χαλκοκουρούνα αποτελεί ένα από τα πιο πολύχρωμα και χαρισματικά πουλιά της ελληνικής πανίδας. Η παρουσία της είναι δείκτης υγιών αγροτικών οικοσυστημάτων, ενώ η προστασία της συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της παραδοσιακής υπαίθρου.
Η μείωση των πληθυσμών της υπενθυμίζει τη σημασία της ισορροπίας μεταξύ ανθρώπου και φύσης, καθιστώντας την ένα είδος-σύμβολο για τη βιοποικιλότητα της Μεσογείου.
Δυστυχώς αυτό το πανέμορφο πουλί το συνάντησα μια μόνο φορά, στους Μαυρατζαίους της Σάμου.
Ελπίζω στο μέλλον να ξαναβρεθούμε. Με τη Σάμο έχω ιδιαίτερη σχέση, αλλά όπου πάω έχω μαζί μου φωτογραφική μηχανή. Έτσι προέκυψαν πολλές φωτογραφίες πουλιών στις οποίες πρόσθεσα και κείμενο. Διαλέξτε πουλί ΕΔΩ.