Νανοδρυοκολάπτης (Dryobates minor) ή Τσικλιτάρα - Γιατρός και Μετεωρολόγος

Νανοδρυοκολάπτης: Ο μικρός γιατρός των Ελληνικών δασών

Ο Νανοδρυοκολάπτης (Dryobates minor) είναι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αλλά και σχετικά «ακριβοθώρητους» κατοίκους της ελληνικής φύσης. Αποτελεί τον μικρότερο δρυοκολάπτη της Ευρώπης και ξεχωρίζει για την ευκινησία και τη χαρακτηριστική εμφάνισή του. 
Αρσενικός Νανοδρυοκολάπτης (Dryobates minor) με κόκκινο κεφάλι, σκαρφαλωμένος σε σπασμένο κορμό δέντρου

Αναγνώριση του Νανοδρυοκολάπτη;

Αν και μοιάζει με τους μεγαλύτερους συγγενείς του, έχει μοναδικά χαρακτηριστικά:
Μέγεθος: Περίπου 14–15 εκατοστά (σπανιότερα έως 16 cm).
Φτέρωμα: Χαρακτηριστικές ασπρόμαυρες ρίγες στην πλάτη (σαν «σκάλα»), χωρίς τα κόκκινα φτερά στη βάση της ουράς που έχουν άλλα είδη.
Φυλετικός Διμορφισμός: Το αρσενικό ξεχωρίζει από το κόκκινο στο πάνω μέρος του κεφαλιού, ενώ το θηλυκό έχει ασπρόμαυρη κορυφή χωρίς καθόλου κόκκινο.

Συμπεριφορά και Βιότοπος

Στην Ελλάδα, τον συναντάμε σε φυλλοβόλα δάση, παραποτάμιες περιοχές με πλατάνια και ιτιές, αλλά και σε οπωρώνες ή πάρκα με ώριμα δέντρα.
Λόγω του μικρού και ελαφρού σώματός του, έχει το πλεονέκτημα να αναζητά τροφή στα πιο λεπτά κλαδιά των δέντρων, εκεί όπου οι μεγαλύτεροι δρυοκολάπτες δυσκολεύονται να κινηθούν. 
Θηλυκός Νανοδρυοκολάπτης (Dryobates minor) με μαύρη κορυφή στο κεφάλι, perched σε κλαδί δέντρου, κρατώντας έντομα στο ράμφος του

Ο «Γιατρός» των Δέντρων

Τρέφεται κυρίως με έντομα, προνύμφες και αράχνες. Με το ράμφος του εξερευνά τον φλοιό και το ξύλο για να εντοπίσει την τροφή του, συμβάλλοντας έτσι στον έλεγχο των επιβλαβών οργανισμών.
Το χαρακτηριστικό «ταμπούρισμα» (drumming) χρησιμοποιείται για την εύρεση τροφής, αλλά για επικοινωνία, οριοθέτηση επικράτειας και προσέλκυση συντρόφου.

Μύθοι, Θρύλοι και Λαϊκή Παράδοση

Ο Δρυοκολάπτης γενικά - και όχι ειδικά ο Νανοδρυοκολάπτης - είναι ένα πουλί φορτωμένο με συμβολισμούς που χάνονται στα βάθη των αιώνων.

Η Αρχαία Κληρονομιά: Ο Βασιλιάς Πίκος
Στην αρχαιότητα, το πουλί συνδέθηκε με τον Picus, έναν βασιλιά και μάντη. Ο μύθος αναφέρει πως η μάγισσα Κίρκη τον μεταμόρφωσε σε δρυοκολάπτη. 
Λόγω της επιμονής και του ρυθμικού του χτυπήματος, θεωρούνταν Ιερό πουλί του θεού Άρη.

Ο «Μετεωρολόγος» της Υπαίθρου
Σε λαϊκές παραδόσεις της Ευρώπης, ο δρυοκολάπτης συνδέθηκε με τον καιρό, καθώς οι φωνές και το ταμπούρισμά του θεωρούνταν προάγγελοι αλλαγών, όπως η βροχή.

Το Μαγικό «Ανοιχτήρι»
Σε ευρωπαϊκές δοξασίες, πίστευαν ότι ο δρυοκολάπτης γνώριζε ένα μυστηριώδες φυτό που μπορούσε να ανοίγει εμπόδια ή κλειδαριές. Η πίστη αυτή συνδέεται με την ικανότητά του να διαπερνά το ξύλο με ευκολία.

Ο Φύλακας των Μυστικών
Σε συμβολικό επίπεδο, θεωρούνταν «γιατρός» του δάσους επειδή καθαρίζει τα δέντρα από έντομα, αλλά και «φύλακας», καθώς πίστευαν ότι μπορούσε να αντιληφθεί τι κρύβεται κάτω από τον φλοιό ή μέσα στη γη.

Τι σημαίνει το όνομά του

Η λέξη Δρυοκολάπτης προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «δρυς» (δέντρο/βελανιδιά) και το «κολάπτω» (χτυπώ/σκαλίζω).
Η επιστημονική του ονομασία Dryobates minor σημαίνει «ο μικρός που κινείται πάνω στη βελανιδιά»
Νανοδρυοκολάπτης (Dryobates minor) με έντομα στο ράμφος.