Οδός Πιττάκη (Ψυρρή): Ο δρόμος που φωτίστηκε από τους ίδιους τους ανθρώπους της Αθήνας

Η οδός Πιττάκη είναι ένας από τους δρόμους μέσω των οποίων από την Ερμού εισέρχεται κανείς στην ευρύτερη συνοικία του Ψυρρή.

Λίγοι γνωρίζουν ότι η μικρή οδός Πιττάκη, στου Ψυρρή, δεν έγινε γνωστή μόνο επειδή φέρει το όνομα του πρώτου Έλληνα αρχαιολόγου, Κυριάκου Πιττάκη. Έγινε διάσημη και για έναν εντυπωσιακό μετασχηματισμό που απέδειξε πως ακόμη και ένας ξεχασμένος δρόμος μπορεί να αποκτήσει ξανά ζωή. Παρά την απόλυτη οπτική επαφή με την οδό Ερμού, η κινητικότητα κατοίκων, περαστικών και επισκεπτών του κέντρου της πόλης σταδιακά περιορίζεται. Το σύμπλεγμα των γύρω στενών φιλοξενεί ένα μείγμα κατοικιών και καταστημάτων μικρών επιχειρήσεων και παραδοσιακών επαγγελμάτων το οποίο όλο και συρρικνώνεται.

Το 2012 η οδός Πιττάκη ήταν ένας σκοτεινός και υποβαθμισμένος δρόμος στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Τότε γεννήθηκε η ιδέα της «Συν-οικίας Πιττάκη», μιας συμμετοχικής καλλιτεχνικής δράσης που στόχο είχε να αλλάξει την εικόνα της περιοχής και να φέρει ξανά τους ανθρώπους στον δρόμο.
Οι διοργανωτές κάλεσαν τους κατοίκους της Αθήνας να δωρίσουν παλιά φωτιστικά που δεν χρησιμοποιούσαν πλέον. Πολυέλαιοι, πορτατίφ, φαναράκια, λάμπες κάθε είδους και δεκάδες άλλα αντικείμενα συγκεντρώθηκαν, επισκευάστηκαν και μετατράπηκαν σε ένα μοναδικό υπαίθριο έργο τέχνης.

Περισσότερα από 150 φωτιστικά κρεμάστηκαν πάνω από τον δρόμο, δημιουργώντας έναν φωτεινό ουρανό από αντικείμενα που μέχρι τότε βρίσκονταν ξεχασμένα σε σπίτια και αποθήκες. Τη νύχτα, η οδός Πιττάκη απέκτησε μια εντελώς διαφορετική όψη, γεμάτη χρώμα, φως και ζωή, μετατρεπόμενη σε έναν από τους πιο φωτογραφημένους δρόμους της Αθήνας.
Η εγκατάσταση είχε σχεδιαστεί αρχικά να παραμείνει για λίγους μήνες. Η μεγάλη όμως αποδοχή από κατοίκους και επισκέπτες την κράτησε στη θέση της για περίπου έξι χρόνια, αποτελώντας χαρακτηριστικό παράδειγμα συμμετοχικής αστικής αναζωογόνησης και δημιουργικής επανάχρησης αντικειμένων.Ο Κυριακός Πιττάκης (1798–1863) υπήρξε ο πρώτος Έλληνας αρχαιολόγος και μία από τις σημαντικότερες μορφές των απαρχών της ελληνικής αρχαιολογίας. Αυτοδίδακτος αρχαιολόγος και πρωτοπόρος της ελληνικής επιγραφικής, αφιέρωσε τη ζωή του στη διάσωση, τη μελέτη και τη δημοσίευση των αρχαιοτήτων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Σημαντικότερα στοιχεία της δράσης του

• Αρχαιολογική Υπηρεσία: Το 1836 διορίστηκε Έφορος του Κεντρικού Μουσείου και το 1848 έγινε Γενικός Έφορος Αρχαιοτήτων, θέση που διατήρησε έως τον θάνατό του το 1863. Υπήρξε επίσης ιδρυτικό μέλος της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, που ιδρύθηκε το 1837.
• Η Ακρόπολη: Συνέχισε τις ανασκαφές και τους καθαρισμούς που είχαν αρχίσει μετά την Ανεξαρτησία και πρωταγωνίστησε στις πρώτες αναστηλωτικές επεμβάσεις στα μνημεία της Ακρόπολης, μεταξύ άλλων στον Παρθενώνα, το Ερέχθειο, τα Προπύλαια και τον Ναό της Αθηνάς Νίκης.
• Επιγραφική: Υπήρξε πρωτοπόρος μελετητής και συλλέκτης αρχαίων επιγραφών. Περισυνέλεξε και δημοσίευσε χιλιάδες ελληνικές επιγραφές, αναφέροντας ο ίδιος τον αριθμό των 4.158. Για τον λόγο αυτό θεωρείται και ένας από τους πρώτους Έλληνες επιγραφικούς.
• Η ιστορία με το μολύβι του Παρθενώνα: Κατά την πολιορκία της Ακρόπολης από τους Έλληνες, το 1821–1822, οι Οθωμανοί πολιορκημένοι, έχοντας ανάγκη από πολεμοφόδια, άρχισαν —σύμφωνα με την ιστορική παράδοση— να αφαιρούν το μολύβι από τους συνδέσμους των αρχαίων μαρμάρων για να το χρησιμοποιήσουν στην κατασκευή βολίδων. Ο νεαρός τότε Πιττάκης φέρεται να παρενέβη και να πρότεινε στους Έλληνες πολιορκητές να τους προμηθεύσουν με μολύβι ή πυρομαχικά, ώστε να σταματήσει η καταστροφή των μνημείων. Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο καταγράφει την παράδοση αυτή, επισημαίνοντας ότι η ενέργεια αποδίδεται στον Πιττάκη.

Ένας δρόμος που πήρε το όνομα ενός ανθρώπου ο οποίος αγωνίστηκε να διασώσει τα αρχαία μνημεία της Αθήνας, μεταμορφώθηκε έναν αιώνα αργότερα από μια σύγχρονη, συμμετοχική προσπάθεια πολιτών.